Ref.SF/EC-046-2001
Bismillahi Rahmaani Rahiim
Ku: Dawaladda dhexe ee Jamhuuriyadda Somaliland
Golayaasha Jamhuriyadda Somaliland
Axsaabta Cusub ee Somaliland
Dadweynaha Somaliland
Ka: Ururka Somaliland Forum
Summad iyo Taariikh: SF/HA-046-2001 July 20, 2001
Ujeedo: Mawqifka Ururka Somaliland ee Arrimaha Siyaasadda
Bishii Shanaad 31 Keeda 2001, dadka reer-Somaliland waxay aqlibiyad ka
badan 97% ku ansixiyeen distoor ay ku dhaqmi doonaan oo noqon doona
salka madaxbannaanida iyo ka talinta aayaha dalka. Waana Ilaahay
mahaddii in arrintaasi u qabsoontay si saxiib iyo nacaba u muujisey
mowqifka dadka reer-Somaliland taagan yihiin oo aan mar dambe muran ku
jiri doonin.
Maantana waxaynu u gudubney marxalad cusub oo aynu hore ugu
marinayno waddankeenna gaar ahaan dhinaca horumarka siyaasadda guddaha;
taasoo ah inaynu isu diyaarino doorashooyin wadankeenna ka dhici doona
sannadka soo socda, oo haddii Eebbe idmo noqon doona kuwo dhaxalgal ah
oo wadankeenna raad-qaaday talaabada u sii kobcisa; innoona horseeda
dhaqan cusub oo Dimuqraadi ah oo aynu ku xulano dhammaan maamulkeenna,
mid magaalo, degmo, gobol, iyo mid heer qaranaba. Hase yeeshee, talaabo
kastoo la qaadaaba nolosha waxay leedahay dhibaatooyin ka iman kara
haddii aan si foojignaani ku jirto looga taxadirin, loona abla-ablayn.
Run ahaantii, wey fududahay in la helo dadka reer-Somaliland oo wada
jir meel uga soo wada jeesta marka qaddiyadu taagan tahay jiritaanka
Somaliland; weyse dhici kartaa in aanay isku wada afgaran maamul
hoosaadka wadanka iyo habka doorashada soo socotaa u dhici doonto.
Taasina waxay siin kartaa fursad dadka dhan ka ah jiritaanka Somaliland
ee u heegan kala tuurka iyo kala dhanbalida ummadda Somaliland.
Isla markaa, socdaalkan cusub ee siyaasadeed ee reer-Somaliland ku talo
jiraan wuxuu kaloo keeni karaa inay kiciso xamaasad bulshada dhexdeeda
ah oo gaadhi karta heer kulul. Markaa, annagoo xurmaynayna Distoorka
wadanka u yaala, danaha shacabka reer-Somaliland iyo maamulka wadanka
ka dhisan intaba, haddaanu nahay Ururka Somaliland Forum waxaanu ku
baaqaynaa qoddobadan soo socda oo isugu jira cadayn mawqif iyo
talooyinba:
1) Ururka Somaliland Forum wuxuu ku baaqayaa in aanaan kala
xigsan doonin ama kala raaci doonin ururada ama
shakhsiyaadka ku loolamaya doorashada soo socota. Ururku
ma caleema saari doono cidna, umana fidin doono caawimo,
ha ahaato mid dhaqaale ama mid maskaxeed, cid allaale
ciddii ku hawlan tartan kursiyeed. Haddana ma jirto cid
aanu raacnay, ama saaxada siyaasadda Somaliland naga
meteshaa, ama magacayaga sheegan kartaa oo hawl
siyaasadeed u adeegsan kartaa.
2) Laakiin, Ururka Somaliland Forum wuxuu isku hawli doonaa
ilaalinta distoorka u dhigan Somaliland, gaar ahaan qoddobada
khuseeya doorashada innagu soo fool leh. Ururkani wuxuu had iyo
jeer xil dheeraada iska saaraa danaha dalka iyo dadka, waxaanu
si gaara hadda xil isaga saarayaa ilaalinta iyo dhawrida
shuruucda dalka u taal. Sidaa daraadeed, Ururkani marna kama
waaban doono inuu tilmaamo oo u farta ku fiiqo ciddii ku tacadida
distuurka dalka u yaal. Waxaanaanu u soo bandhigi doona
dadweynaha Somaliland cidii ku xadgudubta xeerarka wadanka u
yaal, haday tahay koox, urur siyaasiya, ama ashkhaas gaaraba.
3) Islamarkaana, Ururka Somaliland Forum wuxuu isku hawli doonaa
wacyi gelinta ummadda Somaliland, isagoo adeegsanaya warbaahinta
dalka gudihiisa. Tusaale, wuxuu ururkani soo bandhigi doonaa
maqaalo taxana ah oo sharxi doona distuurka Somaliland, gaar
ahaan qoddobada waafaqsan doorashooyinka iyo weliba kuwa
sifaynaya xuquuqda shakhsiyeed(Citizenship rights) ee muwaaddinka
Somaliland leeyahay iyo waajibka saaran(responsibilities) intaba.
Si taa loogu sii gogol xaadhana, maadama xawligii siyaasadda
dalku ku socotey durbaba aad u kordhay, Somaliland Forum wuxuu
soo jeedinayaa qormadan:
Ururka Somaliland Forum wuxuu talo ahaan u soo jeedinayaa
qoddobadan soo socda:
. In maamulka dalka iyo dadweynaha reer-Somaliland labaduba ay sii
xoojiyaan ilaalinta nabadgelyada iyo weliba qaboojinta xiisadaha ka
abuurmi kara doorashooyinka innagu soo fool leh. Sidaad wada
ogtihiina, nabada wadanka maanta taallaa waxay ku timi si adag,
waana sadka ugu weyn ee Somaliland maanta haysato. Horumarka aynu
gaadhneyna nabada ayaa u sal ah. Markaa, waxaa hubaal ah in
jiritaanka Somaliland ku xidhan yahay nabadda wadanka ka jirta.
Sidaa daraadeed, waxaanu iddinku adkaynaynaa in mar walba wax kasta
laga hormariyo ilaalinta nabadgelyada iyo xasiloonida waddanka.
. Waxaanu sidoo kale talo ku soo jedinaynaa in si deddeg ah la
sameeyo guddi dhexdhexaad ah, oo ka kooban aqoonyahano khibrad
u leh distuurka wadanka oo ka kala socda gobolada wadanka oo
dhan. Guddidani, haddii la sameeyo loona dhaariyo inay si hagar
la’aan ah u fuliyaan arrimaha distuurka la xidhiidha ee
doorashooyinka ku wejahan, waxay si dhexdhexaadnimo ku jirto u
kala saari karaan wixii is khilaaf ah ee ku saabsan loolanka
doorashada. Taase macnaheedu maaaha in guddidani bedesho
maxkamadda sare ee dalka oo isla markaana ah, maxkamada
distuurka(the constitutional court of the country). Balse,
waxay guddidan shaqadeedu noqonaysaa mid dhiiri gelisa koboca
iyo koritaanka arrimaha axsaabta iyo doorashooyinka ee waafaqsan
dimuqraadiyadda. Waxay sidoo kale noqonaysaa guddi dhinacyada
loolanka siyaasadda kuwa jira oo dhami u arki karaan dhexdhexaad,
kalsoonidoodana kasban karta.
. Waxaanu kaloo soo jeedinaynaa in maamulka waddanka, haya’daha
madaxa_banaan iyo warbaahintuba aad isugu taxolujiyo wacyi gelinta
dadweynaha Somaliland si loogu diyaariyo ka qayb qaadashada
doorashada soo socota. Dimuqraadiyadi waxay si quman u kici kartaa,
haddii shacabku si wanaagsan uga haqab la’ yahay habka doorashada,
masuuliyadda iyaga saaran iyo waxay ka filan karaan maamulka
waddanka. Haddii si hufan loo diyaariyo dadweynaha waxay taasi
suuro gelinaysaa in dhammaan dadku ku qanco natiijada doorashada.
Xilkaasi waa mid aad u weyn wuxuuna u yaalaa maamulka waddanka.
Ugu dambeyn, waxaanu Ilaahay ka baryeynaa innuu innagu guuleeyo
wejigan cusub ee halganka ah ee aynu galay, taasoo ah ka midho
dhalinta dimuqraadiyadda dhabta ah ee distoorku aasaaska u yahay;
uuna noqdo mid hore innoo sii mariya, ee aanu noqon mid wax u
dhima jiritaanka dalka, amaba dib u dhac kale innoo keena.
Wa Salaamu Alaykum.